७२ वर्षपछि पोखरा उद्योग वाणिज्य संघमा पहिलो महिला नेतृत्व : शोभा गौतमको विजयसँगै अवसर र चुनौती दुवै

पोखरा । पोखरा उद्योग वाणिज्य संघको ३६औँ महाधिवेशनबाट शोभा गौतम अध्यक्षमा निर्वाचित भएसँगै संघको ७२ वर्षे इतिहासमा पहिलोपटक महिला नेतृत्व स्थापित भएको छ। सोमबार साँझ सार्वजनिक अन्तिम मतपरिणामअनुसार गौतमले ७५१ मत प्राप्त गर्दै निकटतम प्रतिस्पर्धी अर्जुन पोखरेललाई ११४ मतले पछि पारिन्। पोखरेलले ६३७, उत्तममान बुद्धाचार्यले ६०१ र बलराम आचार्यले २५३ मत प्राप्त गरेका छन्।

२,७३१ मतदाता रहेको निर्वाचनमा अध्यक्ष तथा पदाधिकारीतर्फ २,२७४ मत खसेको थियो। गौतम र आचार्य प्यानल बनाएर निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धामा थिए भने पोखरेल र बुद्धाचार्य स्वतन्त्र रूपमा मैदानमा थिए।

महिलाको नेतृत्व स्थापित भएको ऐतिहासिक क्षण

शोभा गौतमको विजयलाई एउटा निर्वाचनको परिणामका रूपमा मात्र हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। यो पोखराको निजी क्षेत्रको नेतृत्व संरचनामा आएको महत्वपूर्ण परिवर्तन पनि हो।

पोखरा उद्योग वाणिज्य संघको इतिहासमा यसअघि महिलाहरू अध्यक्ष पदका लागि प्रयास गरे पनि नेतृत्वमा पुग्न सकेका थिएनन्। गौतमको विजयले लामो समयदेखि पुरुष नेतृत्वको बाहुल्य रहेको आर्थिक तथा व्यावसायिक संस्थामा महिलाले पनि नेतृत्वको सर्वोच्च जिम्मेवारी सम्हाल्न सक्छन् भन्ने व्यवहारिक प्रमाण प्रस्तुत गरेको छ।

यसको अर्थ महिलाका लागि अब नेतृत्वको ढोका खुलेको मात्र होइन, क्षमता, अनुभव, निरन्तरता र संगठनभित्रको योगदानलाई लैङ्गिक सीमाभन्दा माथि राखेर मूल्याङ्कन गर्ने वातावरण विस्तार हुँदै गएको संकेत पनि हो।

तर यो विजयलाई केवल ‘महिलाको विजय’ भनेर सीमित गर्नु पनि उचित हुँदैन। अब गौतमसामु महिला भएकै कारण थप सहानुभूति खोज्ने होइन, व्यवसायीको अध्यक्षका रूपमा सबै उद्योगी–व्यवसायीको विश्वास व्यवहारबाट प्रमाणित गर्ने चुनौती छ।

चिया पसलबाट उद्योग वाणिज्य संघको नेतृत्वसम्म

गौतमको व्यावसायिक यात्राबारे प्रकाशित विवरणअनुसार उनको व्यवसायिक यात्रा करिब २६ वर्षअघि उद्योग वाणिज्य संघकै कार्यालय अगाडि सञ्चालन गरेको सानो चिया पसलबाट सुरु भएको थियो। त्यसपछि उनले महेन्द्रपुलमा ‘पुष्पाञ्जली ब्युटी पार्लर’ सञ्चालन गर्दै व्यवसायमा आफ्नो पहिचान बनाएकी थिइन्।

संघकै विभिन्न उपसमिति, कार्यसमिति, उपमहासचिव हुँदै महासचिवको जिम्मेवारी सम्हालिसकेकी गौतमले संगठनभित्र लामो समय काम गरेपछि अध्यक्षको प्रतिस्पर्धामा आफूलाई प्रस्तुत गरेकी हुन्। उम्मेदवारी घोषणा गर्दा उनले संघलाई अझ सशक्त, समावेशी, व्यवसायमैत्री र भविष्यकेन्द्रित संस्था बनाउने प्रतिबद्धता सार्वजनिक गरेकी थिइन्।

यस अर्थमा उनको विजयलाई आकस्मिक परिणामभन्दा संघभित्र लामो समयको सहभागिता र नेतृत्व अभ्यासपछि प्राप्त जिम्मेवारी का रूपमा हेर्न सकिन्छ।

आखिर पोखरा उद्योग वाणिज्य संघ किन स्थापना भएको थियो?

पोखरा उद्योग वाणिज्य संघको स्थापना २०११ साल माघ २५ गते उद्योगी तथा व्यवसायीहरूको हकहित संरक्षणका लागि भएको हो। संघका संस्थापक अध्यक्ष अमृतप्रसाद शेरचन थिए। नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघले प्रकाशित गरेको संघसम्बन्धी ऐतिहासिक विवरणले पनि यसको मूल उद्देश्य उद्योगी–व्यवसायीको हकहितसँग जोडिएको उल्लेख गरेको छ।

तर संघको भूमिका केवल व्यवसायीको प्रतिनिधित्वमा सीमित रहेन। सार्वजनिक अभिलेखअनुसार पोखराको शैक्षिक, सामाजिक तथा भौतिक विकासका विभिन्न अभियानमा समेत संघले योगदान दिएको छ। पृथ्वीनारायण क्याम्पस, पोखरा विश्वविद्यालयलगायत शैक्षिक संस्थाको स्थापना तथा पोखराको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माणका लागि गरिएको पैरवीजस्ता विषयमा संघको भूमिका उल्लेख गरिएको छ।

त्यसैले पोखरा उद्योग वाणिज्य संघलाई व्यवसायीको मात्र संस्था नभई निजी क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्दै पोखराको आर्थिक विकासमा राज्यसँग सहकार्य र आवश्यक पर्दा पैरवी गर्ने संस्थाका रूपमा विकसित भएको संस्था भन्न सकिन्छ।

अब प्रश्न—शोभा गौतमको नेतृत्वमा संघले के परिवर्तन ल्याउन सक्छ?

इतिहास ठूलो हुनु आफैँमा पर्याप्त हुँदैन। समयअनुसार संस्थाको कार्यशैली र प्राथमिकता पनि बदलिनुपर्छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा संघले व्यावसायिक वातावरण निर्माण, व्यवसायीको प्रतिस्पर्धी क्षमता विकास, हकहित संरक्षण तथा तीनै तहका सरकारसँग विकासका मुद्दामा पैरवी र साझेदारी गर्दै आएको सार्वजनिक विवरणमा उल्लेख छ।

अब नयाँ नेतृत्वका अगाडि यसलाई अझ प्रभावकारी बनाउने अवसर छ।

पहिलो, साना तथा मझौला व्यवसायीका वास्तविक समस्या सुन्ने र समाधानका लागि सरकार तथा वित्तीय संस्थासँग परिणाममुखी संवाद गर्ने व्यवस्था आवश्यक छ।

दोस्रो, संघलाई केवल समस्या पर्दा सरकारसँग माग राख्ने संस्थाभन्दा व्यवसायको क्षमता विकास गर्ने संस्थाका रूपमा विकसित गर्न सकिन्छ। डिजिटल प्रविधि, कर प्रणाली, लेखा व्यवस्थापन, बजार विस्तार, ई–कमर्स, पर्यटन व्यवसाय तथा नयाँ उद्यमका विषयमा नियमित प्रशिक्षण र परामर्श आवश्यक देखिन्छ।

तेस्रो, व्यवसायीको तथ्यमा आधारित आवाज उठाउन संघसँग व्यवस्थित व्यावसायिक डाटाबेस तथा अनुसन्धान प्रणाली हुनुपर्ने आवश्यकता छ। कुन क्षेत्रमा कति व्यवसाय छन्, उनीहरूले कस्ता समस्या भोगिरहेका छन्, लगानीको अवस्था कस्तो छ र सरकारी नीतिले व्यवसायमा कस्तो प्रभाव पारेको छ भन्ने तथ्याङ्कबिना प्रभावकारी पैरवी कठिन हुन्छ।

चौथो, पोखराको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण आधार पर्यटन भएकाले पर्यटन, उद्योग, व्यापार, कृषि, सूचना प्रविधि र स्थानीय उत्पादनलाई जोडेर नयाँ आर्थिक रणनीति निर्माण गर्नुपर्ने देखिन्छ।

पाँचौँ, संघको नेतृत्वले व्यवसायीको हकहित संरक्षणसँगै उपभोक्ता, श्रमिक, स्थानीय समुदाय र समग्र शहरको हितलाई पनि सन्तुलित रूपमा हेर्न सक्नुपर्छ। निजी क्षेत्रको संस्थाको विश्वसनीयता त्यसबेला बढ्छ, जब उसले व्यवसायीको आवाज उठाउँदा सार्वजनिक हितलाई पनि समान रूपमा सम्मान गर्छ।

महिलाको नेतृत्वसँग जोडिएको अर्को ठूलो जिम्मेवारी

गौतमको नेतृत्वले महिलाका लागि नयाँ सम्भावनाको ढोका खोलेको छ। तर यसको वास्तविक प्रभाव उनको कार्यकालको अन्त्यमा मात्र मूल्याङ्कन हुनेछ।

यदि उनको नेतृत्वले महिला उद्यमी, युवा व्यवसायी, साना उद्यमी तथा नयाँ पुस्तालाई संस्थाको निर्णय प्रक्रियामा अझ प्रभावकारी रूपमा जोड्न सक्यो भने यो विजय एउटा पदमा महिलाको आगमनभन्दा धेरै ठूलो उपलब्धि बन्न सक्छ।

महिलालाई नेतृत्वमा ल्याउनु पहिलो चरण हो; नेतृत्वलाई संस्थागत उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्नु दोस्रो र अझ महत्वपूर्ण चरण हो।

त्यसैले गौतमका लागि चुनौती अब चुनाव जित्नु होइन, चुनावमा प्राप्त विश्वासलाई परिणाममा बदल्नु हो।

इतिहास बोकेको संस्थालाई नयाँ युगमा लैजाने परीक्षा

पोखरा उद्योग वाणिज्य संघले आफ्नो लामो इतिहासमा पोखराको आर्थिक तथा सामाजिक विकासका विभिन्न अभियानमा भूमिका खेलेको तथ्य सार्वजनिक अभिलेखहरूले देखाउँछन्। तर आजको निजी क्षेत्र ७ दशकअघिको निजी क्षेत्र होइन। डिजिटल अर्थतन्त्र, अनलाइन व्यापार, बदलिँदो उपभोक्ता व्यवहार, बैंकिङ तथा वित्तीय दबाब, कर प्रणाली, लगानीको वातावरण, पर्यटनको प्रतिस्पर्धा र नयाँ पुस्ताको उद्यमशीलताले व्यवसायको स्वरूप नै बदलिरहेको छ।

त्यसैले अब संघको प्रभावकारिता कति ठूलो कार्यक्रम गर्‍यो भन्नेभन्दा कति व्यवसायीको वास्तविक समस्या समाधान गर्‍यो भन्ने आधारमा मापन हुनुपर्ने समय आएको छ।

शोभा गौतमको विजयले पोखरा उद्योग वाणिज्य संघको इतिहासमा नयाँ अध्याय थपेको छ। अब त्यो अध्यायलाई कस्तो बनाउने भन्ने जिम्मेवारी केवल अध्यक्ष गौतमको मात्र होइन—नवनिर्वाचित सम्पूर्ण कार्यसमिति, संघका सदस्य व्यवसायी, स्थानीय सरकार र समग्र निजी क्षेत्रको पनि हो।

७२ वर्षपछि महिला नेतृत्वमा पुगेको पोखरा उद्योग वाणिज्य संघका लागि अब सबैभन्दा ठूलो प्रश्न एउटै छ—इतिहासमा पहिलो महिला अध्यक्ष थप्ने कि इतिहासकै नयाँ कार्यसंस्कृति निर्माण गर्ने?

यही प्रश्नको उत्तर गौतम नेतृत्वको आगामी कार्यकालले दिनेछ।